Verhalen uit Huize Hippocrates

De laatste dag

Sat, 22 Sep 2012 10:20:54 -0400

Het lijkt er nu toch echt van te gaan komen. Na zeven jaar studie ga ik binnenkort mijn artsenbul halen. Na tweeënhalf jaar coschappen, een periode die soms oneindig leek – op een krukje getuige zijn van het maken van drieëntwintig echo-cor’s – en soms veel te kort – ‘maar ik weet nog helemaal niet wat ik wil, misschien moet ik nog een extra coschap medische microbiologie/pathologie/AVG doen’ –, zijn vandaag mijn laatste uurtjes als coassistent begonnen.

Met twee zelfgebakken taarten in een Albert Heijn-tas loop ik voor de laatste keer het ziekenhuis binnen. Laatste keer de lift naar de zesde, laatste keer witte jas uit mijn kluisje halen, laatste keer naar de overdracht.

Het is druk: vier nieuwe patiënten opgenomen vannacht. Na de visite word ik gebeld door de microbioloog – ‘nee, dat extra coschap is er niet meer van gekomen’ – omdat er wat vreemde flora en fauna in de feces van mijn patiënt groeien. Ja, dat verklaart zijn buikpijn en nee, we kunnen er niets aan doen. Met een ‘vervelend, maar gaat vanzelf weer over’ mag patiënt naar huis.

Ik denk aan mijn eerste coschap, meer dan twee jaar geleden. De eerste keer dat ik mezelf in een witte jas hees en patiënten mij zagen als ‘iemand die iets weet’. Dat was natuurlijk schijn.

Vier van mijn patiënten gaan naar huis, ik houd er nog maar eentje over. ‘Maandag nadere evaluatie buikklachten’, schrijf ik in haar status. Maar niet door mij dus. Gek idee.

Ik denk aan mijn eerste college, een eeuwigheid geleden. Celbiologie, iets over membranen, golgi-apparaten, mitochondriën en endoplasmatische reticula. Ofzo. Mijn enige patiënt wil niets weten over golgi-apparaten. Ze wil gewoon naar huis. ‘Jullie doen toch niets.’

‘Maandag gaan we het allemaal nog een keer goed bekijken’, leg ik uit. Waarom niet nu?, vraag ik mezelf. Tja, omdat ik dat met de specialist zo heb besproken. ‘Waarom niet nu?’, vraagt ze. ‘We willen er maandag nog eens uitgebreid met verschillende specialismen naar gaan kijken’, zeg ik met een stalen gezicht. ‘O’, zegt ze. ‘Jij bent nog student, toch?’ ‘Ja, coassistent.’ ‘Wanneer ben je klaar?’ ‘Over een paar uur’, zeg ik triomfantelijk. ‘Gefeliciteerd.’ Ze ontdooit. En ze blijft tot maandag.

Dan is het opeens kwart voor vijf, tijd voor de overdracht. Ik draag mijn ene patiënt over: maandag nadere evaluatie buikklachten dus. Als ik mijn laatste woord gezegd heb, zit ook mijn laatste taak als co er officieel op. Het enige wat ik nu nog moet doen is de taart aansnijden.

Ik deel uit en de gesprekken variëren van een felicitatie, een wie-weet-tot-ziens, tot ‘had je nou al een baan?’. Ik sta op, neem nog een keer afscheid van iedereen en sta op het punt mijn witte jas af te gooien om mijn coassistentloze leven tegemoet te rennen. Dan bedenk ik dat vier ontslagen patiënten ook vier ontslagbrieven betekenen. ‘Ik ben hier nog wel even’, mompel ik en vertrek richting de assistentenkamer.

Om vijf voor zeven typ ik de laatste: ‘Met vriendelijke groet, Mara Simons, coassistent, mede namens dr. A.’ Ik sluit de computer af en pak mijn taartvormen in. Ik gooi mijn badge in de brievenbus van de inmiddels gesloten personeelsadministratie, neem de trap naar beneden, loop langs de afdeling, door de gangen, langs het patiëntenrestaurant waar de muffins mij altijd zo verleidelijk aanstaarden, door de hal en dan door de schuifdeur naar buiten. De zon schijnt nog een beetje. Ik loop een paar meter verder en dan kijk ik achterom.

Dit was het dan. Vanaf vandaag geen coassistent meer. Ik ben klaar.

Deze column verscheen eerder in Medisch Contact.

Nacht

Fri, 03 Aug 2012 08:58:43 -0400

Halfvier. Ik loop over de donkere gangen van het ziekenhuis. Klikklak, tikken mijn hakken, echoend over de tegels bij de hoofdingang. Noot aan mezelf: geen hakken aandoen tijdens je nachtdienst.

Op de SEH liggen nog een meisje met een alcoholintoxicatie, een verdenking appendicitis, een ‘pijn in flank rechts’ en een ‘voelt zich alsof hij een spook is’. Voor die laatste is de psychiatrie toch maar even in huis gekomen. Niets meer voor ons. Na de helverlichte spoed, waar witte jassen en pakken in- en uitlopen, waar de geur van verse tosti’s en niet zo verse koffie door de kamer drijft en waar de geluiden
uiteenlopen van een geschreeuwd ‘heb je die man op kamer 7 nou al naar huis gestuurd?’ tot een zachtjes kermen en het geluid van iemand die aan het braken is, is het ziekenhuis plots opvallend stil en leeg.

In de gangen brandt gedempt tl-licht, door de ramen zie ik de verpleegposten van de mdl, de chirurgie en de kindergeneeskunde oplichten, de rest van de afdelingen is donker.
Het heeft iets speciaals, een ziekenhuis bij nacht. Nostalgisch bijna, maar tegelijk ook wat luguber. Terwijl hier beneden een kalme stilte heerst, ligt boven op de vijfde misschien wel die mijnheer van 87 met longkanker respiratoir insufficiënt te raken, racet men naar de ok’s met een hoogzwangere vrouw met een solutio placentae of komt er op de spoed met gillende sirenes een ambulance met een reanimatie binnen. En dat alles zonder dat je er enige weet van hebt. Ik loop door.

Niets meer voor ons. Tijd om te gaan slapen. Ik pak de sleutel van de piketkamer uit mijn zak en duw
zachtjes de deur open.
Eigenlijk nooit over nagedacht wat toch dat woord piket betekent. Wikipedia zegt: een paaltje, een kaartspel, een schaker uit Leiden of, als laatste, iemand die een nooddienst draait. Aha, weer wat geleerd.
In het geïmproviseerde huiskamertje staan twee banken, een tv en een schemerlamp van Ikea.
Na de drukte van de spoed ziet het er heerlijk huiselijk uit. Ik loop naar kamer 5, steek de sleutel in het slot en knip het licht aan. Het eenpersoonsbed is strak opgemaakt, op tafel ligt een stapel gestreken handdoeken en de witte badkamertegeltjes glanzen me tegemoet.
Het enige wat ontbreekt is de roomservice. En het bordje ne pas déranger, bitte nicht stören, please do not disturb, want laat dat storen nu net de reden zijn dat ik vannacht niet gewoon thuis in mijn eigen bed lig te slapen. Ik leg mijn pieper naast mijn bed. Pak hem dan op en controleer of hij aan staat. Leg hem weer neer en doe mijn ogen dicht. Pak weer mijn pieper en bekijk hoeveel batterij er nog op zit, terwijl ik me afvraag wat ik eigenlijk zou moeten doen als de batterij op is. De batterij is niet op. Eigenlijk
zou ik mezelf even willen bellen om te controleren of hij het wel doet. Maar waarom zou hij het niet doen? Ik doe weer mijn ogen dicht. Niet dat er doden zullen vallen als ik al co mijn sein niet opneem trouwens. Toch slaap ik niet lekker.

Als ik wakker schrik, schijnt er licht door de gordijnen naar binnen. Ik kijk op mijn telefoon. Kwart over zeven. Ik pak mijn pieper op. Niet gebeld. Of niets gehoord? Ik ga maar uit van het eerste. Na de overdracht – nee, inderdaad niets meer gebeurd – loop ik, mijn witte jas in mijn kluis gesmeten, naar de hoofdingang.
Op de gang een moeder in rolstoel met haar kersverse baby op schoot, een bed met daarin een man in oranje ok-hemd, een opa en oma en een kleinzoon die een ballon met ‘get well soon’ vasthoudt. Nieuwe dag, nieuwe mensen, nieuwe patiënten, nieuwe artsen. En nieuwe coassistenten. Ik ga naar huis.

Deze column verscheen eerder op de website van Medisch Contact:

http://medischcontact.artsennet.nl/rubrieken-1/Alle-rubrieken-/Columns/Hippocrates-Co.htm

Niet erg somatisch

Sun, 08 Jul 2012 03:21:32 -0400

De jongen staart glazig in de verte. ‘Productive cough, fever, general body pain’ staat er op het velletje papier dat hij heeft meegekregen van de poli. Daar hebben ze hem nagekeken en met de suggestie ‘pneumonie, behandelen met X-pen en chloramphenicol, sputum opsturen voor tbc’ naar mij gestuurd voor opname.

De jongen zit zwijgend op het bed. Zijn broer begint een verhaal tegen mij, dat ik niet versta. Anamnese afnemen blijft lastig in een taal waarin ik slechts ‘goedemorgen’, ‘heeft u diarree’ en ‘ik snap het niet’ kan zeggen. Dat laatste zeg ik dus maar. De broer blijkt gelukkig Engels te spreken. Hoesten? Nee hoor, nauwelijks. Koorts? 36.8. Wat dan het probleem is? ‘Memory loss,’ zegt hij. ‘Hearing loss, dizziness…’ Dat lijkt allemaal vrij weinig op een pneumonie.

‘Hij herkent soms zijn eigen familie niet meer’, vertelt de broer. ‘Als ik iets tegen hem zeg, reageert hij niet.’ De jongen lijkt ons inderdaad niet te horen. ‘Andrew!’ roep ik. Langzaam wendt hij zijn hoofd naar me toe, maar hij kijkt me niet aan.

Ik doe lichamelijk onderzoek en vind niets afwijkends, de longen klinken schoon. De eerste dosis antibiotica is door een overijverige verpleegkundige wel alvast in zijn aderen gepompt. Ik kijk opnieuw naar de status. Dit lijkt allemaal niet erg somatisch. Maar een jongen opnemen met de diagnose depressie op een afdeling waar alle patiënten aids hebben, de helft tbc en de andere helft een kaposisarcoom, klinkt fout. Hoewel je uiteraard wel van minder suïcidaal zou worden.

Ik zeg tegen de clinical officer (CO) van de afdeling dat de jongen niet hoest, al helemaal niet productief, geen koorts heeft en bovendien schone longen. ‘Dus geen pneumonie’, concludeer ik. De CO knikt. ‘Laten we toch maar voor een pneumonie behandelen, je weet maar nooit. En geef er maar azitromycine bij, daar hebben we nog heel veel van liggen.’ Het is duidelijk dat het antibioticabeleid hier enigszins verschilt van dat in Nederland.

Even later probeert de CO een gesprek met de jongen aan te gaan, maar ook in zijn eigen taal komt er geen woord uit de mond van onze patiënt. Dan de broer maar weer wat vragen. Het blijkt dat de jongen, net achttien, sinds twee weken begonnen is met zijn studie geneeskunde in de hoofdstad. Sindsdien praat hij nauwelijks meer, slaapt hij de hele dag en lijkt hij niet meer goed te horen.

‘Vertel eens’, begint de clinical officer. Hij pakt een gammel stoeltje en gaat tegenover de jongen zitten. ‘Is er iets wat je dwars zit?’ Er verschijnt een vaderlijke glimlach op zijn gezicht, terwijl hij de jongen even bij de hand pakt. De jongen kijkt hem kort aan. Ik zie hem even twijfelen voor hij zijn blik toch weer vlug afwendt. ‘Is er iets gebeurd? Iets op de universiteit?’ Weer even oogcontact en dan snel wegkijken.

Waar we normaal de ochtendvisite afwerken met ‘heeft u klachten-nee-mooi-volgende’, blijven we nu zeker een kwartier bij deze jongen staan. De CO is in enkele momenten van de strenge chirurg in witte jas veranderd in een zachtaardige psycholoog met geitenwollen trui en instappers. En hij speelt beide rollen even goed. Met maar drie jaar opleiding lijkt deze CO een compleet ziekenhuis te kunnen runnen. Niets icc psychiatrie, chirurgie of kindergeneeskunde. Deze CO kan alleen zichzelf in consult roepen. En dat doet hij, bijna altijd, met glans.

Als we uiteindelijk bij de jongen weglopen, zegt hij tegen mij: ‘Hij heeft een depressie.’ Ik knik. Vanavond het hoofdstuk tropical psychiatry nog maar eens doornemen.

Deze column verscheen eerder op de website van Medisch Contact:

http://medischcontact.artsennet.nl/rubrieken-1/Alle-rubrieken-/Columns/Hippocrates-Co.htm

Ei

Thu, 31 May 2012 14:38:18 -0400

‘We gaan een exploratieve laparotomie doen, kom!’ De clinical officer roept me vanuit de verte, als ik ’s ochtends het ziekenhuisterrein op loop. ‘O, oké. Nu?’ Hij zegt ja, maar als ik op de ok kom, een donkergroen geschilderd kamertje met een nogal onstabiel lijkend bed waaraan een armsteun ontbreekt, zie ik nog niemand. Een halfuurtje later wordt de patiënt in een rolstoel binnengereden en zonder een woord in een hoekje van de kamer geparkeerd. Een kwartiertje later druppelt er wat ok-personeel binnen en nog een halfuur later de anesthesioloog en de clinical officer.

‘Wat gaan we precies doen? Wat heeft ze?’ vraag ik. ‘Als we dat wisten, hoefden we haar niet open te snijden’, lacht de clinical officer. ‘Laten we maar eens kijken wat er allemaal in die buik zit.’ Dat is inderdaad wat je noemt exploratief. Een ok in dit ziekenhuis is elke dag opnieuw een avontuurlijke ontdekkingsreis door onontgonnen menselijk vlees, in plaats van een voorspelbare controle of die tumor die we op CT-, MRI- en PET-scan zagen ook daadwerkelijk 2,6 bij 3,1 cm is.

Ik krijg een scalpel in mijn hand en zet een snee van navel tot schaambeen. ‘Is dit echt de eerste keer dat je een buik openmaakt?’ Eh, ja. ‘Dus je hebt zelfs nog nooit een sectio gedaan?’ Eh, nee. ‘En je bent over een paar maanden arts?’ Eh, ja.

We snijden verder tot we de darmen tegenkomen en daarnaast een aantal ondefinieerbare structuren. Ik zie een bloederige massa met witte stukjes, de grootte en de vorm van een kippenei, met daaraan vast een zwartbruin kleiner bolletje dat uit meerdere blaasjes lijkt te bestaan. ‘Wat is dat?’ vraag ik.

‘Geen idee.’ Hij pakt het ding vast en trekt het wat naar boven. ‘Maar het hoort hier vast niet. Zullen we het er maar uit halen?’ Hij pakt de scalpel en snijdt het ei los. ‘Alsjeblieft’, zegt hij en geeft het aan mij. ‘Lunch.’ Hij graaft verder in de buik. ‘Het was een ovarium’, concludeert hij dan. ‘Dus je had toch gelijk met je ei.’

Het andere ovarium ziet er eigenlijk ook niet zo florissant uit. De clinical officer prikt in een blaasje op het ovarium, waar heldere vloeistof uitloopt. ‘Zo, dat is wel genoeg. Zwanger wordt ze niet meer, maar voor de menopauze is ze wel wat jong.’ Ze is vierentwintig.

Als we de darmen terug op hun plek willen leggen, komen we nog iets geks tegen. ‘Wat is dit?’ vraagt hij nu aan mij. Hij houdt een geel-roze-rood stuk vlees omhoog dat rechtsboven uit de buik lijkt te komen. Ik knijp erin. Het voelt hard aan. ‘Geen idee’, zeg ik nu. ‘Ik ook niet. Halen we er ook maar uit.’ En hij knipt het ding door en legt het in een bakje. Helaas zullen we er ook niet achterkomen wat we allemaal uit haar lichaam verwijderd hebben. P.A. is nutteloos in een ziekenhuis waar je toch geen mogelijkheden hebt om er iets aan te doen.

Ik hecht haar dicht. ‘Dat heb je zeker ook niet geleerd in Nederland?’ vraagt de clinical officer. ‘Eh’, zeg ik, twijfelend of ik mijn eer moet redden of eerlijk moet zijn.

Veel zweetdruppels en een aantal nieuwe naalden verder is de buik eindelijk dicht. ‘Zo, dat duurde lang. Heb je er maar meteen een hysterectomie achteraan gedaan?’ De clinical officer zit in een hoekje van de ok op me te wachten, spelend met zijn mobiele telefoon, type Nokia 3210.

Ik kijk hem met enige gêne aan. ‘No problem.’ En hij slaat me op mijn schouder. ‘No rush.
This is Africa.’

Deze column verscheen eerder op de website van Medisch Contact:

http://medischcontact.artsennet.nl/rubrieken-1/Alle-rubrieken-/Columns/Hippocrates-Co.htm

He's okay

Sat, 19 May 2012 05:29:00 -0400

Het meisje ligt in een plas bloed. Kleine rode riviertjes stromen over het vaalroze zeil. Ze is naakt, haar bolle buik steekt pijnlijk groot af bij haar magere benen. Het donkere kamertje waarin we staan ruikt naar een mengsel van zweet, urine en bloed. Welkom in Afrika.

‘Hard persen’, zegt de nurse zonder veel enthousiasme in zijn stem. Het meisje, nog geen twintig, zet haar kiezen op elkaar en perst. Aan de andere kant van de kamer zit een vrouw in traditioneel gewaad zwijgend op een gammel plastic stoeltje. Haar moeder, oma, zus, tante, de buurvrouw? Zeker is dat het barende meisje niet op al te veel peptalk van haar kant hoeft te rekenen. Haar man is uiteraard niet aanwezig. ‘Mannen vinden een bevalling eng’, legt de verpleegkundige uit. Zonder iets te zeggen loopt hij de kamer uit.

Ik kijk de twee vrouwen schaapachtig aan. Het meisje vertrekt haar gezicht en kreunt. ‘Wil je mijn hand om in te knijpen?’ vraag ik in het Engels, hoewel ik weet dat ze dat niet verstaat. Toch pakt ze mijn hand. Ik zie dat haar billen besmeurd zijn met een mengsel van vruchtwater, bloed en ontlasting. ‘Leave it, it’s not a problem’, zei de verpleegkundige toen ik de vorige keer naar een handdoek vroeg. Ik vind het eigenlijk wel een probleem, maar dit is niet het gemiddelde Hollandse ziekenhuis waar je een kast opentrekt vol met stapels brandschoon linnengoed en handdoeken. De enige ook maar enigszins bruikbare stof in deze kamer is mijn eigen witte jas. En dat gaat me toch wat ver.

De nurse is terug. Hij heeft een fietspomp in zijn hand. Of iets wat daar op lijkt. Een andere verpleegkundige zet een donkergroen steriel pakketje neer dat met leukoplast zit vastgetapet. Terwijl het meisje nog een keer kreunt en in mijn hand knijpt, begint de verpleegkundige het doe-het-zelfpakketje in elkaar te zetten. Het bestaat uit een grote ijzeren schijf, twee plastic slangetjes en de pomp. Ik sta op het punt om getuige te zijn van mijn eerste vacuümextractie African style.

De schijf wordt op het hoofd van het kind gewurmd en bij de volgende wee roept de nurse tegen mij ‘pump’, tegen het meisje ‘push’ en begint hij met zijn volle gewicht te trekken. Na een paar seconden schiet met een plop het gehele provisorische vacuümsysteem van het hoofdje af. ‘Okay, again!’ Het hele proces herhaalt zich. En nog eens. En nog eens. Ik kijk naar de klok om te zien hoe lang we al bezig zijn. De klok doet het niet.

‘Do you think the baby is still okay?’, vraag ik. ‘Yeah. He is okay’, zegt de nurse. ‘Zal ik toch even luisteren?’, vraag ik, terwijl ik de plastic toeter pak die ik alleen ken van de zwart-witfoto’s in mijn verloskundeboek. Ik zet het ding op de buik en hoor een prachtige, regelmatige hartslag. Voor een volwassene dan. De nurse luistert na veel aandringen mee en zegt: ‘Yeah. It’s a bit slow.’ Hij loopt terug om opnieuw zijn kluskit in elkaar te zetten voor een nieuwe poging.

‘Moeten we niets doen?’ vraag ik. ‘Yeah’, zegt hij. Hij maakt weinig aanstalten. Na nog vijf keer trekken en pompen komt het kind tevoorschijn. Het blijft stil in de kamer. De nurse zoekt op zijn gemak naar een doek om over het kind te leggen. ‘Resuscitation’, mompelt hij. Minuten gaan voorbij. De placenta wordt geboren. ‘Resuscitation’, zegt hij opnieuw. Er komt een tweede verpleegkundige binnen die het kind zonder een woord te zeggen oppakt. Het kind zegt ook nog steeds niets. Na een paar minuten van uitzuigen, zuurstof en wrijven begint er wat leven in het kind te komen en nog wat later begint hij zwakjes te huilen.

De nurse komt naar ons toe en kijkt me glimlachend aan. ‘You see?’, vraagt hij. ‘I told you, he is okay.’

Deze column verscheen eerder op de website van Medisch Contact:

http://medischcontact.artsennet.nl/rubrieken-1/Alle-rubrieken-/Columns/Hippocrates-Co.htm

Geschenk

Sat, 19 May 2012 05:28:00 -0400

Het jongetje kijkt me met enorme blauwe ogen aan. Hij is een halfjaar oud en komt met zijn beide ouders naar de poli. Nee, de ouders wisten zelf eigenlijk ook niet precies waarvoor, het gaat prima met hun zoon. Het jongetje ligt op de onderzoekstafel, zijn kleren nog aan. Hij volgt alle bewegingen om hem heen op de voet, zijn tong een beetje uit de mond. Het is een mooi kindje, hoewel de ogen wat naar boven gericht staan. In zijn handpalmen loopt een handlijn overdwars. Als we hem aan zijn handjes overeind trekken, laat hij zijn hoofd in zijn nek vallen.

Al direct na de geboorte was een hartdefect geconstateerd. De suggestie downsyndroom is na de bevalling voorzichtig – en daarna iets minder voorzichtig – geopperd. Nee, hadden de ouders gezegd, ons kind is gezond.

Nu zijn ze toch terug in het ziekenhuis. Ze zitten rechtop, op het puntje van hun stoel. Moeder houdt haar zoon, die nog naast mij op de onderzoeksbank ligt, strak in de gaten. ‘Nee’, zegt ze weer, als het woord ‘down’ opnieuw valt. ‘Ik wil geen onderzoek.’ ‘Het is in het belang van uw kind’, zegt de kinderarts. ‘Uw zoon heeft medische zorg nodig.’ Ze schudt resoluut haar hoofd. ‘Mijn zoon is een geschenk van de Heer. Hij zou mij nooit een kind schenken dat ziek is. Alles wat de Heer geschapen heeft, is perfect. Mijn zoon dus ook.’

Mijn oren klapperen van deze redenering. Er is zoveel tegenin te brengen dat ik niet zou weten waar te beginnen. ‘Maar kinderen kunnen ziek worden’, probeert de kinderarts. ‘Míjn zoon niet.’‘Uw zoon heeft een hartafwijking. Hij heeft medische zorg nodig.’‘We gaan naar een ander ziekenhuis’, zegt de vader. ‘U heeft niets over onze zoon te zeggen.’ Zijn ogen boren zich fel in de twee mensen in witte jas die voor hem zitten: vijanden, die zijn zoon een buis bloed willen laten afnemen en hem daarmee voor altijd het predikaat ‘ziek, gehandicapt, achterlijk’ zullen geven. Moeder begint te schreeuwen: ‘Hij is míjn kind en hij komt uit míjn buik. Hij is een geschenk van de Heer en jullie hebben níets over hem te zeggen.’

Ik bekijk het hele schouwspel met verbijstering, terwijl het jongetje mijn pink met zijn linkerhandje vasthoudt. Ik zou me heel graag in deze ouders en hun beweegredenen willen verplaatsen, maar het lukt me niet. Ik kan me wel afvragen hoe het mogelijk is dat je geloof in een hogere macht zo sterk is dat je je eigen zoon medische zorg ontzegt, maar ik zal het toch niet snappen.

De kinderarts probeert nu de harde methode: ‘Als u uw kind in gevaar brengt, bel ik de politie en nemen ze hem mee.’ Even denk ik dat de moeder hem zal aanvliegen, maar ze blijft zitten en steekt opnieuw een krijsende tirade af. De kinderarts begint nu terug te schreeuwen. Daar wordt de stemming niet bepaald beter op. ‘Het lijkt me een goed idee als u even met iemand anders hierover praat’, zegt hij, als er een korte rustpauze in de woordenstroom van de ouders is gekomen. Hij belt wat heen en weer. Drie minuten van God, gebeden, geschenken uit de hemel, ontzeggingen uit de ouderlijke macht, politieagenten en medische noodzaak verder komt een andere kinderarts binnen. Wij vertrekken na een zeer korte, koele handdruk van beide ouders.

Ik laat het kindje op de onderzoeksbank achter, vanwaar hij nog steeds vrolijk de wereld in kijkt. Voordat we de deur achter ons dichtslaan kijk ik nog een keer om. Achter me steekt het jongetje zijn grote, dikke tong naar me uit.

Deze column verscheen eerder op de website van Medisch Contact:

http://medischcontact.artsennet.nl/rubrieken-1/Alle-rubrieken-/Columns/Hippocrates-Co.htm

Home sweet home

Thu, 09 Feb 2012 11:45:59 -0500

Het voelt toch een beetje als thuiskomen. Na bijna tien maanden van omzwervingen langs alle uithoeken van de regio begin ik vandaag weer aan een coschap in mijn eigen ziekenhuis. Het ziekenhuis waar ik vier jaar lang in de collegezaal heb gezeten en waar ik de weg ken, waar ik weet waar ik mijn witte jas moet halen en dat die standaard drie maten te groot is. Waar ik geen tijdelijk personeelskaartje heb met de titel ‘co 16’, maar mijn eigen badge met naam en foto.

In dit ziekenhuis begint mijn coschap eens een keer niet met een introductie bij het onderwijssecretariaat, gevolgd door het verplichte praatje van de ziekenhuishygiënist –“weten jullie hoeveel bacteriën er in dit ziekenhuis gemiddeld worden overgebracht door slecht handenwassen?”, het lab –“als je géén patiëntensticker op het buisje plakt, gaat hij réchtstreeks de vúilnisbak in”- en de medische bibliotheek- “we zijn open van tien tot drie op woensdag en vrijdag”.

Ik heb zelfs al een gebruikersnaam en wachtwoord vo or het computersysteem en hoef me niet de eerste twee weken van mijn coschap te verdiepen in de duistere hoeken en gaten van het plaatselijke elektronisch patiënten dossier, want ook dat ken ik al. Waarom moet elk ziekenhuis toch zo nodig het wiel opnieuw uitvinden en allemaal een systeem in elkaar zetten dat net weer anders werkt? Een stil protest om het landelijk EPD zo lang mogelijk buiten de deur te houden?

Ik typ mijn gebruikersnaam en wachtwoord in het computerscherm in. ERROR, zegt de computer. Gebruikersnaam onbekend. Ik graaf diep in mijn geheugen, maar weet zeker dat mijn gebruikersnaam in dit ziekenhuis inderdaad gewoon mijn eigen naam is en niet iets in de trant van 10AG1QR23 of co-ass16.
Ik bel naar de ICT. “Dat klopt,” zegt de man aan de andere kant. “Uw dienstverband is op 13 december beëindigd.”
“Oh,” zeg ik. “En waarom precies?”
“Daar moet je HR voor hebben.”
Ik bel naar de HR. “Dat kan niet telefonisch, je moet even langskomen.”
Ik neem de lift zes etages naar beneden, doorkruis zeven gangen en daal af naar de kelder op zoek naar de HR. “Uw dienstverband is op 13 december beëindigd,” zeggen ze.
“Ja, dat weet ik,” zeg ik. “Maar waarom? Ik ben nog niet klaar met mijn coschappen.”
“Dan moet je je opnieuw inschrijven.”
“Oké,” zeg ik. “Graag.”
“Daarvoor heb ik de complete lijst van al je coschappen nodig op papier, het origineel, geen kopie. “
Ik neem een trap, vier gangen en de lift naar de studentenbalie. Die is uiteraard dicht. Welke student is er nou om half negen ’s ochtends op de faculteit? Ze gaan om elf uur open.

Om elf uur sta ik opnieuw bij de balie. “Ik heb geen origineel, het komt gewoon uit de printer,” zegt de jongen. Dat leek mij ook al. Ik loop met de print terug naar HR. Daar vinden ze het papier origineel genoeg.
“En nu nog een identiteitsbewijs,” zegt ze.
“Is een rijbewijs goed?”
Ze kijkt me aan of ik krankzinnig ben. “Paspoort of identiteitskaart.”
“Dat heb ik niet bij me,” zeg ik.
“Dan moet je morgen terugkomen.”
Ik loop terug naar de ICT. “Hebben jullie misschien een tijdelijk wachtwoord voor me, zodat ik vandaag iets kan doen?”
“Nee, daar beginnen we niet aan.”

Dus.

Inmiddels is het half één en ik loop naar het personeelsrestaurant. Daar blijken de prijzen in mijn afwezigheid te zijn verdrievoudigd en kan ik niet meer contant betalen. Met de €0,93 die op mijn chippas staat, koop ik één kale boterham.
Welkom thuis.

Deze column verscheen eerder op de website van Medisch Contact: http://medischcontact.artsennet.nl/rubrieken-1/Alle-rubrieken/Columns/Hippocrates-en-Co.htm

NRC 27-1-2012

Sat, 28 Jan 2012 10:36:23 -0500

NRC 27-1-2012

Over complimenten en excessen, koppen, maaivelden, eigen glazen en rectificatie-eisen

Wed, 25 Jan 2012 13:46:49 -0500

Je loopt een coschap. Of twee, drie, vier. Je merkt iets op en je schrijft wat op. Je besluit een keer je overpeinzingen niet alleen op je eigen website te plaatsen. Je stuurt je stuk eens op naar een krant. De krant belt: ‘interessant, gaan we plaatsen’. Je kijkt ’s ochtends in de krant en ziet daar je artikel staan. Samen met nog duizenden andere Nederlanders lees je jouw eigen artikel terug. En dan begint langzaam je inbox vol te lopen.
Een cursus ‘Hoe krijg ik in achthonderdnegenennegentig woorden ruzie met een complete beroepsgroep’ voor beginners. Ben ik inderdaad ‘naïef’? Wellicht. Daar ben ik tenslotte co-assistent voor. Maar ‘Dom’, ‘zeer onverstandig’, ‘gefrustreerd’, ‘eigen glazen ingooien’?

Was mijn stuk in nrc een wetenschappelijk artikel voor de Lancet geweest, dan was het artikel direct in de prullenbak beland. De gemiddelde chirurg? Hoe heb je dat dan berekend? Hoe groot was je steekproef? Is de uitkomst wel significant en met welke p-waarde? Welke confounders zijn er?
Een opiniestuk heeft gelukkig net iets andere eisen. In mijn artikel heb ik beschreven wat ik heb meegemaakt in mijn coschappen op de afdelingen in die ziekenhuizen waar ik geweest ben. Daar zijn mij een aantal zaken opgevallen die ik wilde beschrijven en waar ik graag mijn mening over geef. Dat heb ik dan ook gedaan. Een opiniestuk moet bovendien een discussie losmaken. Dat is aardig gelukt.

De positieve reacties zijn vooralsnog ver in de meerderheid. Ze komen van (huis)artsen of van patiënten, ‘leken’, in de taal van een wat minder vriendelijk mailtje, die het hele schouwspel herkennen van hun laatste ziekenhuisbezoek. De negatieve reacties komen van chirurgen, die zeggen zich –frappant genoeg- juist totaal niet te herkennen in de grofgebekte botterik met scalpel.
Gelukkig maar, zou ik willen zeggen. Blijkbaar gaat het er in andere ziekenhuizen dus heel anders aan toe en dat is alleen maar fijn om te horen.

En natuurlijk, er zit, om het nog even wetenschappelijk te houden, een selectiebias in de mails die ik ontvang. Als ik als patiënt een prettige relatie met mijn arts heb, zie ik er waarschijnlijk niet de noodzaak in om dat aan ene Mara Simons te gaan mededelen. En als ik als chirurg mijzelf heel goed herken in diezelfde botterik die zijn collega’s en patiënten uitmaakt voor onwetende leken die vooral hun mond moeten houden, zou ik dat misschien ook niet aan de grote klok hangen.

Achthonderdnegenennegentig woorden, een artikel in twee landelijke dagbladen en tientallen mails, tweets en reacties later, weet ik een ding zeker: chirurg zal ik nu in elk geval niet meer worden. Al had ik het gewild.

De allesoverheersende hiërarchie van het ziekenhuis

Sat, 21 Jan 2012 11:35:00 -0500

Maandagochtend acht uur. In de overdrachtsruimte zitten tien witte jassen in leren fauteuils aan tafel, daarachter op klapstoeltjes nog zo’n vijftien jassen die geacht worden vooral hun mond te houden. Helemaal in de hoek het allerlaagste volk, de studenten, die bij de deur tegen de muur geleund staan. Welkom bij de artsenoverdracht in het gemiddelde ziekenhuis. Ik kan me werkplekken bedenken waar men de dag gezelliger begint.

Hiërarchie is nodig om samen grootse doelen te bereiken, zegt men. In het leger voert de soldaat bevel uit van zijn meerdere, in de operatiekamer doet de arts-assistent wat de chirurg zegt. Dat snap ik. Ik snap ook dat je geen dikkedarmresectie bij een patiënt kunt doen als iedereen met zijn eigen snijset in het lichaam staat te hakken. Maar waar ligt de grens tussen functionele rangorde en domweg ongemanierdheid?

Het zijn vaak kleine dingetjes. Niet bedanken als de poli-assistente een kopje koffie neer zet. Je email blijven lezen, terwijl een patiënt de spreekkamer is binnengelopen en aarzelend is gaan zitten. De co-assistent met slechts een handgebaar de deur wijzen zonder hem zelfs maar aan te kijken.
Het verbaast me eigenlijk al niet meer als ik geen ‘goedemorgen’ terugkrijg als ik ’s ochtends een spreekkamer binnenloop. De dokter heeft belangrijkere zaken aan zijn hoofd dan zoiets banaals als gedag zeggen, nietwaar? Maar als ik erover na denk, zou juist het feit dat ik dit als normaal beschouw me nog veel meer moeten verbazen. Het gevoel van complete superioriteit van de gemiddelde chirurg vind ik verbijsterend. De verpleegkundigen en doktersassistenten om hen heen zijn feitelijk toch gewoon collega’s, al staan ze wellicht niet op hetzelfde onbereikbaar hoge niveau van genialiteit, vakmanschap en inhoud van de portemonnee?

“Nee, niet gaan zitten,” hoorde ik de chirurg laatst tegen een patiënte zeggen toen deze de spreekkamer binnenkwam. “We hebben geen tijd voor gepraat hoor. Ik heb haast, meteen die kleren uit.” De patiënte stond verbouwereerd op van de stoel waarop ze net was gaan zitten en trok haar shirt uit. De chirurg ging voor haar staan en pakte haar rechterborst, met een groot litteken erop.
“Zeg nu zelf, dit is toch een lelijke borst?” vroeg hij aan mij, terwijl hij het ding naar me toedraaide. Ik zei maar even niets.
“Heeft die plastisch chirurg zeker gedaan? Dat is wel te zien. Nou, kleed u maar weer aan. Dat was het. Ik heb nog meer patiënten. Hop, hop.”
Drie minuten later stond mevrouw weer buiten. Met haar lelijke borst.
Op dit soort moment vraag ik me af hoe iemand erop komt om dokter te worden. Deze arts heeft toch ooit dit beroep gekozen met het idee dat zijn vak een combinatie was van harde wetenschappen, gemengd met sociale vaardigheden en een respectvolle omgang met mensen? Ooit moet deze arts zich gerealiseerd hebben dat elke lichaam waar hij met zijn handjes aan mag zitten, persoonlijk eigendom is van een patiënt. Een patiënt die niet dagelijks een borstamputatie ondergaat of een die niet weet wat een transthoracale oesophaguscardiaresectie is en die dat graag even uitgelegd krijgt vóórdat zijn slokdarm eruit gesneden wordt.

In de luchtvaart wordt sinds een jaar of dertig gebruik gemaakt van de term Crew Resource Management (CRM) om de samenwerking en communicatie in de cockpit te optimaliseren. CRM training zou moeten zorgen voor een werkomgeving, waarin ‘the freedom to respectfully question authority is encouraged’. Deze training, ontwikkeld door de NASA, werd opgestart nadat was gebleken dat bovengemiddeld veel vliegtuigongelukken waren ontstaan door miscommunicatie, gebrek aan samenwerking, slecht leiderschap en vooral ook de angst van ondergeschikten om tegen de hoofdpiloot in te gaan. De gedachte van CRM is dat menselijke fouten in het werk onvermijdelijk zijn, maar dat de manier waarop men hiermee omgaat wél kan worden verbeterd, om dezelfde fout in de toekomst te voorkomen.
De term CRM is inmiddels ook in de zorg aanbeland, wat gezien de overeenkomsten met de luchtvaart wat betreft stresssituaties, spoed, en verantwoordelijkheid, niet zo vreemd is. In enkele ziekenhuizen worden dergelijke CRM trainingen, gericht op bijvoorbeeld Eerste Hulppersoneel, al aangeboden. Helaas lijkt de toepassing van CRM vooral beperkt te blijven tot deze spoedsituaties op de operatiekamer, hartkatheterisatie of SEH. Zou je de ideeën van CRM niet veel breder moeten trekken dan dat? Alleen al kijkend naar de ochtendoverdracht zou ik denken dat er op elke afdeling in het ziekenhuis nog wel winst te behalen is. Niet op het gebied van levensbedreigende situaties en spoedgevallen, maar doodgewoon op het gebied van omgang met mensen.

‘Ach, die rangen en standen… Je moet het gewoon zien als een spelletje,’ zeggen de mensen om me heen. Ik weiger echter mijn baan als een spelletje te beschouwen waaraan ik maar gewoon mee moet doen, omdat iedereen dat doen. Daarnaast denk ik dat de meeste patiënten ook niet naar het ziekenhuis komen voor een potje ganzenbord.
‘Zo gaat dat nou eenmaal in het ziekenhuis’ zeggen diezelfde mensen, ‘dat is de cultuur, zo is het altijd al geweest.’ Maar sinds wanneer is ‘zo doen we dat altijd al’ in de geneeskunde een reden om iets te blijven doen? In een wereld die draait om evidence based medicine en waarin elke milligram toegediend antibioticum eerst in een dubbelblind, gerandomiseerd onderzoek bestudeerd moet zijn, is ‘zo gaat dat nou eenmaal’ net zoiets als de artsen in het ziekenhuis van Semmelweis die zeiden: “Handen wassen voor ik een patiënt onderzoek? Wat een onzin, we doen het toch al jaren zo?”

Dit artikel verscheen op 19 januari 2012 in nrc.next en NRC.

nrc.next 19 januari 2012

Sat, 21 Jan 2012 11:29:02 -0500

nrc.next 19 januari 2012

Een boek. Ofzo.

Sat, 07 Jan 2012 14:41:27 -0500

Het is begin januari. Mensen zeggen dat mijn kerstboom nu maar eens weg moet. Driekoningen, de dag dat mijn boom officieel verbrand had moeten worden, is al geweest. Er valt nu echt niets meer te vieren.
Weg met die boom en die lichtjes en kaarsjes en terug naar het normale leven, maar dan nog net wat soberder. Al die schade van vorige maand moet immers gecompenseerd met een balans-maand of voor sommigen: -kwartaal. Hup, op dieet, aan het werk, geen gezeur, dan komen we de twee depressiefste maanden van het jaar wel door.

Januari is natuurlijk ook de maand van de goede voornemens. Klaar met nostalgisch gemijmer over hoe mooi 2011 toch was, tijd voor nieuwe plannen, deadlines, ideeën en to-do-lijstjes.

Mijn eerste voornemen voor dit jaar staat al een tijdje in de planning. Sinds half 2009 ongeveer. Toen werd duidelijk: 2012 wordt het magische jaar dat ik afstudeer, dokter word. Dat 2012 ook het magische jaar is dat de Maya’s de wereld laten vergaan, laten we maar even buiten beschouwing. Andere voornemens? Roken deed ik al niet, voor afvallen heb ik nog te veel kerstkransjes en chocoladeletters in huis.

De laatste maanden druppelen er langzaam maar zeker reacties op mijn columns mijn inbox binnen. “Leuk! Páreltje! Moet je wat mee doen! Genoten!”

Vooral de aanmoediging ‘moet je wat mee doen’ blijft hangen.
“Wat dan?”
“Nou, een boek ofzo!”
Een boek. Ofzo. Laat ik dat nou een mooi voornemen voor 2012 vinden.

Bij goede voornemens moet je nooit te laag inzetten. Hoeveel mensen denk je dat er elk jaar écht stoppen met roken op 1 januari, en belangrijker nog, nog steeds gestopt zijn op 31 december? En toch roepen ze het elk jaar, zelfs nu stoppen-met-roken vanaf dit jaar niet meer in het basispakket zit.

In dit licht bezien vind ik het schrijven van een boek in 2012 een helemaal niet zo onrealistisch doel.
En nu ik dit, na mijn klik op ‘publish’ op mijn website, wereldkundig heb gemaakt, lijkt het erop dat ik me er ook aan moet houden.

Bij deze staat het zwart-op-wit: op 31 december 2012 heb ik een boek –ofzo- geschreven. Als de wereld tegen die tijd inderdaad vergaan is, wil ik me graag beroepen op overmacht.

NB: alle hulp en adviezen om mij aan mijn goede voornemen te houden zijn uiteraard meer dan welkom via simons.mara@gmail.com of via twitter @mara_simons. Dan zal ik als co-assistent danwel als arts in de toekomst mijn steentje bijdragen in de strijd tegen roken. Voor wat hoort wat, immers.

Mijn lichaam en ik

Thu, 05 Jan 2012 16:25:19 -0500

De meeste mensen praten graag over zichzelf. Een conversatie met een ander is alleen leuk als jij óók iets mag vertellen. Het fijnste is dan natuurlijk om te vertellen over welk leed je allemaal is overkomen. Dat vindt de gesprekspartner ook prettig, want die kan vervolgens reageren met een meelevende ‘oh, wat erg’ en daarna zijn ervaringen vertellen die altijd nét nog een stukje erger zijn.

Werp een blik in de tv-gids en je ziet precies hetzelfde. ‘Luister allemaal naar het verhaal van de ruzie met mijn ex, nadat hij is vreemdgegaan met mijn geadopteerde schoondochter of leef mee met mijn helse bruiloft/bevalling/verhuizing naar een schattig Frans dorpje zonder stromend water.’ Hoogtepunt in dit tv-aanbod is het nieuwe programma ‘Dit is mijn lijf’, voor mensen die het gênant vinden om met hun klacht naar hun huisarts te gaan, maar gelukkig wel aan de tv-dokters en dus aan half Nederland hun lubberende labia durven te laten zien.

Er is één plek waar je al deze mensen onder een dak terugvindt: de huisartsenpraktijk. De huisarts is namelijk dé perfecte gesprekspartner, met wie je het tien minuten lang mag hebben over je favoriete gespreksonderwerp: jezelf. Bovendien zal hij je nooit onderbreken met een: ‘Een beetje gele afscheiding sinds een week? Meid, dat heb ik al máánden en bij mij stinkt het naar rotte vis.’ Zou overigens wel interessante taferelen opleveren, maar dat is een ander verhaal.

Het is fascinerend hoe mensen het eigen lichaam tot in de puntjes blijken te observeren, controleren en analyseren: het lichaam als een soort black box waar men zich urenlang mee kan vermaken – ‘Als ik híer druk, dan doet het dáár pijn, gek hè dokter?’ – en waar eens in de zoveel tijd rare dingen mee gebeuren – ‘er zit hier sinds gisteren opeens een soort bultje in mijn bil’ –, waar men dan weer een nauwkeurige studie van maakt: ‘kijk, dit is een lijstje met daarop mijn oortemperatuur om vijf voor zeven ‘s ochtends van de afgelopen vijf weken.”

Herkenbaar? Ja, helaas wel. Ik zal niet ontkennen dat ik ook wel eens bij mijn huisarts geweest ben om na afloop van het consult te zeggen: ‘Nu ik hier toch ben, heb ik eigenlijk nog een vraagje. Ik heb een soort van plekje op mijn hand, weet u wat dat is?’ Om op de vraag of ik er dan ook last van had te bedenken dat ik me dat nooit had afgevraagd. Het zat er gewoon dus dat moest ik aan de dokter vragen. Of het diagnosticeren van het soort van plekje daar op mijn hand ook beleidsconsequenties had, daar hield ik me op dat moment niet echt mee bezig.

Is het de medicalisering van de samenleving, of gewoon het gevolg van een maatschappij waarin je geen koe meer hoeft te slachten om je kinderen eten te geven en je je uit pure verveling dan maar bezighoudt met het soort van raar gevoel in je linkerbeen, dat je alleen hebt als het buiten donker is?
‘Wat hoopt u dat de huisarts voor u kan doen?’, vraag ik aan mevrouw Jansen, die haar linkerbeen inmiddels op tafel heeft gelegd. Ik bedoel eigenlijk: ‘Mevrouw, wat moet ik híer nou in godsnaam mee?’
‘Ja, dat weet ik toch niet, ú bent de dokter.’

Ik zucht. Dan herinner ik me mijn telefoontje van vorige week naar de helpdesk van KPN, waarin ik mijn klacht niet verder kon verwoorden dan: ‘internet doet het niet meer. Help.’
Tja, ieder zijn schoenen en ieder zijn leest, zullen we maar zeggen.

‘Ik weet niet wat het is, mevrouw, maar ik weet vrij zeker dat het niet ernstig is.’
‘Oh, gelukkig’, zegt ze en ze haalt haar been van de tafel en wandelt vrolijk de spreekkamer uit.
Het overgrote deel van huisartsgeneeskunde bestaat blijkbaar uit geruststelling. Maar misschien is dat dan de charme van het vak.

Deze column verscheen eerder op de website van Medisch Contact: http://medischcontact.artsennet.nl/rubrieken-1/Alle-rubrieken/Columns/Hippocrates-Co.htm

Kerst

Sat, 24 Dec 2011 11:31:45 -0500

Op de balie van afdeling A7 staat een bakje met kerstkransjes. Er heeft nog niemand van gegeten. A7 is immers de longafdeling en wie wil er met kerst nou naast de rochelende mijnheer Jansen met zijn dubbelzijdige pneumonie terecht komen? Als je je ergens in het ziekenhuis bewust bent van ziekte, rondzwervende bacteriën en ander viezigheid dan is het wel de eeuwig rochelende longafdeling.

Maar het staat zo gezellig. Net als de grote kerstboom bij de hoofdingang, de kerststol die de verpleging bij de koffie eet en het zangkoor dat op 24 december om 16.00uur liederen ter meerdere eer en glorie Gods ten gehore zal brengen. Eind van het jaar, tijd voor de eerste nieuwsoverzichten van 2011, tijd voor bezinning. Ik kijk naar buiten, zeven verdiepingen naar beneden, naar de kerstboom met oerlelijke blauw-met-rode lichtjes.

Een jaar geleden rond deze tijd stond ik in een ander ziekenhuis. Andere afdeling, zelfde sfeer. Toen was ik nog niet op de helft van mijn coschappen, nu daar ruim overheen. Wat heb ik in een jaar gedaan?
Overdrachten, heel veel koffie, in de trein in slaap vallen, nachtdiensten, gestoorde patiënten, dito artsen, patiënten die dood gingen, patiënten die bleven leven, assisteren op OK, in slaap vallen op OK –goed, bijna dan- vingers in allerlei lichaamsholtes stoppen, eindeloze visites, infusen misprikken, urenlang naar een vagina kijken en er dan een kind uittrekken.

Zo op een rij klinkt het best als een interessant jaar. Dan vergeet ik voor het gemak even die veertien-urige verloskundedienst, waarin er niets, maar dan ook niets gebeurde, de arts-assistent aan haar promotie-onderzoek ging werken en ik veertien uur lang om de paar minuten op de refreshknop van nu.nl klikte.

In de tijd die ik tijdens mijn coschappen heb besteed aan wachten of, eufemistisch gezegd, zelfstudie, had ik minstens drie boeken kunnen schrijven. Achteraf gezien. In plaats daarvan heb ik uren doorgebracht met het staren naar de secondewijzer op een OK waar ik niets van de operatie kon zien dan een groen laken, ben ik getuige geweest van vijfentwintig cystoscopieën achterelkaar en een marathon van vijf uur lang transvaginale echo’s maken en heb ik lange, lange dagen meegekeken met de bekkenbodemfysiotherapeut, de spirometrie-expert en de inspannings-ECG-verpleegkundige, want ‘dan zie je dat ook eens’.

“En? Weet je het al?” vraagt elke willekeurige patiënt, arts, of voorbijganger op straat me de laatste weken.
“Weet ik wat?” vraag ik onnozel.
“Wat je gaat dóen. Als je klaar bent!”
“Eh,” zeg ik dan. “Nee.”

Afhankelijk van wie er voor je zit, haakt diegene af -‘duidelijk niet genoeg interesse in mijn vakgebied, anders had ze dat wel geantwoord’- of begint juist een hyperenthousiast promotiepraatje voor zijn specialisme, meestal verzekeringsgeneeskunde of geriatrie.

De meeste patiënten zeggen gelukkig gewoon: ‘Oh en dan ben je straks dus huisarts’. Op mijn uitleg dat ik dan basisarts ben, dus in feite nog steeds ‘niets’ ben, kijken ze je meewarend aan. Fijn dat er idioten als jij op deze wereld bestaan die vijftien jaar studeren om vervolgens met hun vingers in andermans anus te zitten, zie je ze denken.

Ik weet het dus nog niet. Nee, nog steeds niet. Volgend jaar rond deze tijd sta ik hoogstwaarschijnlijk ook in een ziekenhuis naar de kerstbomen buiten te kijken. Maar welk ziekenhuis, en welke afdeling, dat blijft nog even de vraag.

Pas als ik de melkchocolade in mijn keel voel glijden, besef ik dat ik gedachteloos een kerstkransje in mijn mond gestopt heb. In elk geval is het nu wel duidelijk waar ik met kerst ben. In het bed naast dat van mijnheer Jansen.

Keelpijn

Thu, 08 Dec 2011 10:56:43 -0500

Na maandenlang bijwonen van overdrachten over VP-drains, HIPECs en Wertheim-Okabayashi’s, zit er vandaag een patiënt voor me met keelpijn. ‘Ik heb keelpijn’, zegt hij.

‘Aha, keelpijn’, knik ik. Dysfagie, hemoptoë, haematemesis, groen sputum? Er schieten alvast wat vragen door mijn hoofd. ‘Nee, gewoon keelpijn’, zegt mijnheer Jansen.
‘Gewoon keelpijn?’, herhaal ik. ‘Oh…’

Mijn eerste dag huisartsgeneeskunde is even wennen. Wat is in godsnaam je beleid bij keelklachten als het géén oesofaguscarcinoom is? Wat moet ik met een teennagel ‘die er al een paar weken zo vies uitziet’? Of met een ‘soort gevoelloos plekje’ op een onderarm?

In het ziekenhuis kwam er dan een internist met je meekijken die mopperend zuchtte dat die huisartsen ook alles tegenwoordig maar doorsturen. Mijn voorgestelde beleid was in deze gevallen dan ook simpel: retour huisarts. Maar nu ik zelf in die huisartsenpraktijk zit, gaat dat moeilijk en denk ik dat ik slecht weg kom met beleid: retour huis. De lessen medische psychologie uit mijn eerste jaar komen weer allemaal terug. Wat is de hulpvraag? Wat denkt de patiënt zelf dat het is? Maakt hij zich ongerust? ‘Nee’, zegt mijnheer Jansen, ‘Ik wil gewoon van die keelpijn af.’

‘Ja, dat snap ik’, zeg ik. Stukje gevoelsreflectie, dat hoort er ook bij, geloof ik.

Ik klik door mijn eigen agenda met eigen patiënten, in mijn eigen spreekkamer. Wat een luxe, wat een ruimte. En wat een tijd. Pauze, staat er om half elf ingepland. Sorry? Pauze? ‘Het kan gebeuren dat je spreekuur wat uitloopt, maar we proberen toch allemaal even samen een kopje koffie te drinken rond half elf. Dat is gezellig, goed voor het teamgevoel.’ Tja, waarom ook niet? ’s Middags wordt om twaalf uur de lunchtafel gedekt en schuift iedereen aan met zijn gele broodtrommeltje met twee bruine bammetjes kaas en een glas melk. Van het academisch ziekenhuis naar het gezondheidscentrum in een Vinex-wijk, het is nogal een overgang.

Mijnheer Jansen kijkt me nog steeds vol verwachting aan. Ja, keelpijn dus. Heb ik ook wel eens. Gaat bij mij altijd vanzelf over. Dit zijn de klachten waarmee vrienden, familie en toevallige gesprekspartners op vage feestjes altijd naar je toe komen. ‘Oh, je studeert geneeskunde? Ik heb een soort van bultje in mijn nek/last van mijn rug/jeuk onder mijn voeten, wil je er even naar kijken? Weet je wat het is? Denk je dat het ernstig is?’

Mijn vriendelijke verzoek om dat maar aan de huisarts te vragen en een gezelliger onderwerp dan hun lichamelijke intimiteiten aan te snijden, werkt in dit geval helaas niet. We zijn hier immers bij de huisarts, sterker nog, ik moet hier de komende weken doen alsof ik de huisarts bén.

Ik overleg mijnheer Jansen met de huisarts. ‘Wat wil je doen?’, vraagt hij op onderwijzende toon. Er schieten CRP’s, leuko’s, CT-scans en bronchoscopieën door mijn hoofd.
‘Wat dacht je van paracetamol?’, vraagt de huisarts.
Ik ben even stil. ‘O ja’, zeg ik dan. ‘Goed idee. Paracetamol.’
Soms vraag ik me af hoe ik ooit in mijn zesde jaar geneeskunde ben beland.

Deze column verscheen eerder op de website van Medisch Contact: http://medischcontact.artsennet.nl/rubrieken-1/Alle-rubrieken/Columns/Hippocrates-Co.htm

Vroeg

Sun, 27 Nov 2011 15:24:04 -0500

“Dit alarm is ingesteld op 5 uur en 52 minuten vanaf nu.” Fijn,dankjewel, mijn lieve Samsung, wrijf het er nog maar even in. Mijn wekker staat sinds een paar weken om 5.38AM. Ik vond een zes in de tijd altijd al vroeg om op te staan, maar een vijf zou ik toch bijna onmenselijk willen noemen.
De straten zijn verlaten, op de krantenjongen na, die mijn krant al in de bus heeft gegooid als ik wegga en waarschijnlijk een vier in zijn wekkerdisplay heeft staan. Ik beloof mezelf niet meer zielig te vinden. Stoplichten knipperen oranje, auto’s staan allen geparkeerd langs de weg. In de stad brandt kerstverlichting. Een levensgrote, lichtgevende zwarte piet klimt, bij gebrek aan schoorsteen, langs een balkon omhoog. Het zwarte water weerspiegelt de helder schijnende LED-lampjes die tussen de lantaarnpalen gespannen zijn. Een plotselinge glimp van schoonheid op een koude, veel te vroege ochtend.
Het station is nog verlaten. Als ik binnenloop wordt de stilte verscheurd door een hypercorrecte stem met Gooise R: ”Dames en heren. Als gevolg van een wisselstoring heeft de trein van 6.28 een vertraging van ongeveer 25 minuten. Onze excuses voor het ongemak.”
Mijn poëtische stemming van vandaag is van zeer korte duur.

@mara_simons

Thu, 17 Nov 2011 17:49:53 -0500

Al even rondfladderend op Twitter, maar nu ook tijd om dat maar eens op mijn blog te noemen: volg me op @mara_simons.

Meedoen

Thu, 17 Nov 2011 17:29:34 -0500

Mevrouw Jansen kijkt me met grote ogen aan.
“Heeft u ongeveer begrepen wat de chirurg heeft uitgelegd over de operatie?” vraag ik.
Ademloos schudt mevrouw Jansen, een keurige vrouw van achter in de veertig, haar hoofd. “Nee…Ik… ik vroeg alleen maar of ik nou eerst die scan moest of eerst die foto, en toen… is ze nu boos?“
De chirurg is net op haar tikkende cowboylaarzen de spreekkamer uitgelopen, op naar de volgende patiënt, nadat ze mevrouw Jansen had toegebeten dat ze ‘blijkbaar niet luisterde en ze toch net alles uitgelegd had’.
“Ik ben gewoon niet zo thuis in dat medische wereldje,” zegt mevrouw Jansen verontschuldigend tegen mij. “Wat is eigenlijk een pancreas?”

Het zijn de kleine dingetjes. Niet bedanken als de poli-assistente een kopje koffie neer zet. Niet opkijken als er iemand op de deur van de spreekkamer klopt en daar minutenlang blijft wachten. Je email blijven lezen, terwijl een patiënt de spreekkamer is binnengelopen en aarzelend is gaan zitten. De co-/poli-/arts-assistent met slechts een handgebaar de deur wijzen zonder hem zelfs maar aan te kijken.
Ik denk dat er nog maar weinig beroepen zijn waarin zoveel hiërarchie heerst als in de geneeskunde. In welk bedrijf pikt de koffiedame het om met een tikje op een leeg kopje bevolen te worden meer koffie bij te schenken? Heeft de poli-assistent trouwens niets beters te doen dan mijnheer de chirurg van allerhande dranken en spijzen te voorzien?
Het verbaast me eigenlijk al niet meer als ik geen ‘goedemorgen’ terugkrijg als ik ’s ochtends voor de poli de spreekkamer binnen kom. De dokter heeft belangrijkere zaken aan zijn hoofd dan zoiets banaals als gedag zeggen, nietwaar? Maar als ik erover na denk, zou juist het feit dat ik dit als normaal beschouw me nog veel meer moeten verbazen. Het gevoel van complete superioriteit van de gemiddelde chirurg is verbijsterend. De verpleegkundigen, doktersassistenten en ‘poli-dames’ –wat op zichzelf al denigrerend klinkt- zijn toch feitelijk gewoon collega’s, al staan ze wellicht niet op hetzelfde onbereikbaar hoge niveau van genialiteit, vakmanschap en inhoud van de portemonnee?

-“Waarom wilde je arts worden?”
-“Omdat ik er zo van houd om met mensen om te gaan.”
Wat de artsen die dit antwoorden vergeten is dat het omgaan met mensen in de gemiddelde arts-patiënt-relatie volledig uit zijn verband is gerukt. De patiënt legt zijn complete voorgeschiedenis, sociale anamnese en lichamelijke ongemakken in jouw handen en heb je geluk dan geeft ‘ie je in goed vertrouwen zijn leven erbij. Dat maakt hem afhankelijk, jou verantwoordelijk en maakt de relatie per definitie tot een bizarre symbiose, die vrij weinig meer te maken heeft met ‘met mensen omgaan’. Iedereen kan goed met mensen om gaan als hij zelf maar de baas is.

Het zijn precies deze zelfde artsen die mij bij een beoordeling vertellen dat ik een gebrek heb aan initiatief of assertiviteit. Op je eerste dag op een nieuwe afdeling als co-assistent verkondigen dat jij de hele visite wel in je eentje doet, is wat mij betreft geen pro-actieve houding maar een gebrek aan zelfkennis en een verloren steekje in je opvoeding. Waarom is bescheidenheid in de geneeskunde eigenlijk een scheldwoord?

‘Niet nadenken, meedoen, niet nadenken, meedoen!’, verkondigde Youp van ‘t Hek ooit in een van zijn voorstellingen als motto van het moderne leven. Misschien is dit inderdaad wel hoe ik de geneeskunde moet leren zien. Niet nadenken, meedoen, niet nadenken, meedoen, niet nadenken…
Maar als dit de regels van het doktertje spelen zijn, weet ik eigenlijk niet zeker of ik wel mee wíl doen.

Deze column verscheen eerder op de website van Medisch Contact: http://medischcontact.artsennet.nl/rubrieken-1/Alle-rubrieken/Columns/Hippocrates-Co.htm

Ontzettend matig

Sat, 22 Oct 2011 11:06:25 -0400

“The language of science is broken English,” schreef de Nederlandse natuurwetenschapper Hendrik Casimir in 1983. “Een universele taal die gesproken wordt door zowel obers op Hawaii en prostituees in Parijs als wetenschappers op internationale congressen zoals ik.”
De taal van de geneeskunde, als subtaal binnen de internationale wetenschap, is weer van een geheel ander genre. Het ziekenhuis heeft namelijk een geheel eigen dialect weten te ontwikkelen, dat een mix is van archaïsch Nederlands doorspekt met grammaticale eigenaardigheden, onbegrijpelijke afkortingen en een vleugje Latijns (sic). Of Grieks, of zo’n andere ouwe taal.

Wat betreft die laatste twee, moest tijdens mijn eerste snijpractica in jaar één al heel wat aan mijn kennis worden bijgeschaafd. Had ik op school geleerd dat je een woord als caecum uitspreekt als kaikoem, tijdens de anatomiepractica werd er een wenkbrauw opgetrokken en medegedeeld dat we ‘het hier over seukum hebben.’ De uitspraak diástole, klemtoon op de op twee na laatste lettergreep is dan misschien wel correct, maar wordt alleen nog maar gebruikt door cardiologen die hoognodig met pensioen moeten. Zeg maar gewoon diastóóle, dan begrijpen we het allemaal.

Gelukkig spreken we in het ziekenhuis ook nog gewoon Nederlands.
“Vannacht opgenomen is mijnheer Jansen, een oude baas van zevenentachtig….”
Nadat een man de tachtig gepasseerd is, is hij plotseling geen man meer, maar een baas. Het is geen probleem om een kwartier lang met een patiënt te praten over de frequentie, vorm, consistentie en kleur van zijn ontlasting, en of het bloed er dan echt dóórheen zit of meer er omheen, maar blijkbaar is het grof en te direct om een vent van vierennegentig een oude man te noemen.
“doet het nu eigenlijk ontzettend matig…”
Buiten het feit dat mijnheer Jansen geen tv is die het doet of niet doet, is de kwalificatie ontzettend matig toch ook wat vreemd. Ontzettend matig is wat mij betreft gewoon slecht.
“bij presentatie op de SEH werd een adequate man gezien…”
Buiten het ziekenhuis kun je als mens adequaat handelen, adequaat reageren of desnoods adequaat de was ophangen of boodschappen doen , maar in het ziekenhuis bén je adequaat. Of, veel vaker, ben je dat niet.
“patiënt was goed aanspreekbaar…”
Een tafel is ook goed aanspreekbaar, maar dat wil niet zeggen dat ‘ie ook wat terugzegt. Waar het om gaat is of mijnheer Jansen ook antwoordde toen je hem aansprak, en dan het liefst, inderdaad, adequaat.
“tevens was hij ook bekend met diabetes, hypertensie en decompensatio cordis NYHA klasse IV…”
Als je niet weet wat tevens betekent, gebruik het dan gewoon niet.
‘’patiënt is overigens goed gezond…”
Buiten zijn verschrikkelijke bloedvaten en een hart dat binnenkort voor altijd stopt met pompen, is mijnheer Jansen trouwens goed gezond. Wat is in godsnaam goed gezond? “Bent u goed gezond?” “Jazeker dokter, ik ben héél goed gezond.” Alleen van hypochonders kan ik me nog enigszins voorstellen dat zij misschien slecht gezond zijn.

Over alle afkortingen in de medische wereld zijn natuurlijk boeken vol te schrijven. Op één in mijn lijstje favorieten staat PPROM (preterm premature rupture of the outer membranes), een onomatopee waarin je het breken van de vliezen als een scheurend geluid uit je mond laat komen: pprrrom en daar komt het vruchtwater (VW).
Een goede tweede is RIP, een eufemisme van jewelste -“er zit iets in je lichaam, nee, ik zeg helemaal niet dat het kanker is, gewoon iets, een proces, dat ruimte inneemt”- en tegelijkertijd een lugubere doodsvoorspelling door de afwijking te vernoemen naar wat er straks op de grafzerk van de patiënt staat.

“Zo,” zei de internist, toen hij bij zijn patiënte met POB klachten die al een DIS in de LAD had en een ernstige MI gezien op de TTE, nu ook nog een NI bleek te hebben waarvoor PD was geïndiceerd, “dat is een typisch geval van een VVDP.”
“Eh, een wat?” vroeg ik.
Hij glimlachte en sloeg haar status dicht. “Een vogeltje voor de poes.”

Deze column verscheen eerder op de website van Medisch Contact: http://medischcontact.artsennet.nl/rubrieken-1/Alle-rubrieken/Columns/Hippocrates-Co.htm

Kwártet

Sat, 22 Oct 2011 11:05:11 -0400

“Ik heb voor jullie een G6P3, 26+5, wat vind je?”
“Hm, dat wordt lastig. Een 26+5, ik weet het niet, ik zal even de NICU bellen.”
“Dan kunnen wij wel die G2P1 van 32+3 nemen. Deal?”
“Goed. Dan mag ze om half vier vanmiddag op transport.”

Je zou denken dat ik beland ben bij een louche cocaïnehandel ergens in een ondergronds gangenstelsel tussen Schiphol en Volendam, maar ik bevind me op de verloskamers van het universitair ziekenhuis. ‘In de reeks net-niet –meer-voor-abortus-rijpe-feuten, mag ik van jullie een gravida twee para een van 25+1 weken? Kwártet.’
Na een week verloskamers kom ik er achter dat tussen het vangen van baby’s en het meezuchten met moeders het werk van de verloskundige voor een groot deel bestaat uit een soort koehandel met zwangere vrouwen en hun ongeboren kind tussen de verschillende academische en perifere ziekenhuizen in Nederland.
Waar ik namelijk nooit zo bij stil heb gestaan, is dat patiënten zich op de verloskamer over het algemeen verdubbelen, of zelfs verdrievoudigen. Zolang het kind maar in de moeder blijft zitten is er niets aan de hand, maar na de bevalling is er plotseling een nieuwe patiënt bij gekomen, die ook een bed, een afdeling, een status, een patiëntennummer en een naamsticker nodig heeft. En waar laat je die?
Op de verloskunde zie je pas werkelijk een tipje van de logistiek die er in een gemiddeld ziekenhuis om gaat.

Over logistiek gesproken. “De co-assistent is verantwoordelijk voor de placenta,” werd me op mijn eerste dag medegedeeld. Fijn, ik heb me altijd al eens willen ontfermen over zo’n warme, kleine, schattige, pasgeboren… placenta. Heerlijk. Ik krijg het ding in een kartonnen bak in mijn handen geduwd en wordt de kamer uitgewerkt. Waar laat ik een placenta? Ik loop naar de spoelkeuken, waar ik onderweg een huilende aanstaande vader tegen, die de stress van de bevalling allemaal niet meer aan kan. Ik bedek mijn placenta, waar een weeiig-zoetige geur vanaf komt, nog wat verder met bebloede handdoeken. In de spoelkeuken ligt een placenta-emmer-deksel, maar geen placenta-emmer. “Geen idee,” zegt de verpleegkundige op mijn vraag waar ik misschien…. “Geen idee,” zeggen de doktersassistent, de verloskundige, de andere co-assistent, de schoonmaakster, de beveiliger en de huilende vader. “Misschien bij de pathologie,” merkt een andere verpleegkundige uiteindelijk zuchtend op.
Ik glimlach opgelucht. “Waar zit de pathologie?”
“Weet ik niet.”
Ik sta midden in de gang als ik een bed voorbij zie racen met mevrouw 26+5 erin. “Mara!” schreeuwt de arts-assistent die het bed richting de lift sjeest. “We gaan NU naar OK! Spoedsectio!”
In mijn handen een dampend warme placenta, bloedspetters op mijn schort en handschoenen. Ik kijk om me heen. Dan gooi ik de placenta in de gootsteen en ren het bed achterna richting OK.
Het ziet er naar uit dat het kwartet 26-wekers van ons buurziekenhuis vandaag niet compleet gaat worden.

Deze column verscheen eerder in Medisch Contact